پایان نامه ارشد درباره
فرهنگ و ارتباطات، مراسم عاشورا، اوقات فراغت پایان نامه ها

ارتباطات سنتی بر مبنای محتوا تعریف نمی‌شود و این ویژگی رسانه های مورد استفاده و قدمت آن در دوره پیش از رسانه های مدرن چاپی است که ملاک تمیز این نوع از ارتباطات است.مسجد، منبر، حسینیه، تکیه، هیات‌های مذهبی، روضه خوانی از جمله رسانه های سنتی اسلامی هستند که نقش و تاثیر ارتباطی آنها در تاریخ تحولات جامعه ایرانی بسیار با اهمیت بوده و تا امروز به عنوان یک شبکه ارتباطی موثر عمل کرده اند. در این پژوهش جاری این وسایل ارتباطی به عنوان رسانه‌های سنتی تلقی می‌شود و ما برآنیم به تاریخچه ، ارتباط‌گران، پیام ها، شیوه‌های ارتباطی، کارکردها و مهمترین تاثیرات و وضعیت موجود آنها اشاره نماییم.

1-11-2-2 – مسجد

مسجد در لغت عربی از سجد به معنی محلی ‌که در آن سجده می‌شود دانسته شده است ولی در اصطلاح به مکانی معین اطلاق می‌گردد که به منظور برگزاری نماز و نیایش مسلمین ایجاد گردیده است.وقتی صحبت از مسجد می‌شود نقش منبر به عنوان یک رسانه عمومی و یک کانون ارتباطی تجسم می‌یابد.
عناصر ارتباطی در رسانه مسجد: نخستین ارتباط‌گری که از طریق این رسانه دینی پیام خود را به گوش مخاطبان رسانید پیامبر بود پس از ایشان صحابه، خلفا و امامان معصوم این نقش را بر عهده گرفتند امروزه امامان جمعه، سخنرانان ، وعاظ که اغلب روحانی هستند پیام آفرینان اصلی این رسانه به شمار می‌آیند. مسجد نخستین پایگاه اسلام و حکومت اسلامی است که به مرکزی برای طرح مباحث مختلف سیاسی،اجتماعی ، اقتصادی ، قضاوت و داوری و آموزش علوم مختلف در جامعه اسلامی تبدیل شده است. که پیام های دینی به مخاطبان منتقل می‌گردد.(باهنر،91:1387)

ارائه پیام‌های دینی در مساجد عمدتاً به شکل سخنرانی و به صورت یکسویه و بدون مشارکت فعال مخاطبان صورت پذیرفته است. تاریخچه ارتباطی این رسانه دینی حاکی از ثبات نسبی شکل های ارائه پیام و تغییر اندک آنهاست و بویژه بهره‌گیری از شکل سخنرانی از سوی پیام آفرینان هنوز نتوانسته جای خود را به انواع دیگر دوسویه آن مانند گفت ‌و ‌گو و بحث تبدیل کند.

1-1-11-2-2-کارکردهای ارتباطی مسجد

کارکرد آموزشی آن است و مسجد به عنوان بزرگترین پایگاه علمی از همان زمان پیامبر استفاده های فراوانی بوده است.پیامبراولین معلم در مسجد کار آموزش را آغاز کردند و صحابه ایشان گرد حضرت حلقه می‌زدند و درس می‌آموختند به این صورت حلقه ‌های درس مساجد شکل گرفت . دو حلقه قرائت قرآن و مناجات با خدا و تحصیل در مسجد به حساب می ‌آمدند.

دیگر کارکرد ارتباطی مسجد:اطلاع رسانی در خصوص رویدادها و مسائل اجتماعی دینی است . مسجد به عنوان چهارراه اطلاعاتی بزرگ اسلامی در تاریخ تمدن اسلامی مطرح بوده است. پس از ظهور رسانه‌های جدید و سلطه حکومتهای غیر دینی یا ضد دینی نقش اطلاعاتی این رسانه تقویت شده با توجه به اینکه متدینین راهی به استفاده از مطبوعات و رسانه های الکترونیک برای ارائه پیام‌های خود نداشتند مسجد و اماکن سنتی مذهبی نقش کانال‌های مهم ارتباطات سیاسی و اجتماعی در حوزه اطلاع رسانی به عهده داشتند (جعفر سبحانی، 1378: 475)
دیگر کارکرد ارتباطی مسجد:سرگرمی و پرکردن اوقات فراغت است.

2-11-2-2 – مدارس علوم دینی (مکتب، حوزه علمیه)

1-2-11-2-2- مکتب

مکتب به معنای جایگاه آموزش نوشتن است و از این‌‌رو این مکان بیشتر به یاد دادن، خواندن و نوشتن اختصاص داشت. مکتب را عموماً اشخاص تاسیس می‌کردند و نظام مکتبی دارای تشکیلات واحد مرکزی نبود. توسعه حوزه‌های علمیه این رسانه سنتی دینی کارکردهای موثرگذشته خود را از دست داده است و در سال‌های اخیر تنها تعداد بسیار محدودی از مکتب‌ها در ایران وجود داشته‌اند . (باهنر،1387: 99)

2-2-11-2-2- حوزه علمیه

حوزه در لغت به معنای ناحیه، مجتمع و مکان نقل است و در اصطلاح به ویژه نزد شیعیان به معنای مرکزی برای تحصیل علوم دینی و قدیمه است .آغاز حوزه از مسجد در عصر پیامبر(ص) شکل گرفت و در عصر امام باقر و امام صادق(ع) توسعه یافت. (همان،100)
مهمترین حوزه‌های علمیه ایران که دارای تاریخی طولانی و خدمات علمی و فرهنگی فراوانی می‌باشند عبارتند از : حوزه علمیه قم، حوزه علمیه مشهد، حوزه علمیه اصفهان

3-2-11-2-2- عناصر و کارکردهای ارتباطی در مدارس علوم دینی (مکتب و حوزه علمیه)

پیام های ارائه شده در مکتب پیش از تاسیس مدارس علمیه شامل قرآن، ادبیات ساده عربی و اصول دین بود اما با راه‌اندازی مدارس علوم دینی برنامه مکتب‌ها متناسب با آن تغییراتی پیدا کرد و آخرین محتوای ارتباطی این رسانه دینی مقدمات فقه و اصول، مقدمات زبان عربی و … بود.
محتوای پیام‌های ارائه شده در حوزه های علمیه و مدارس علوم دینی در 3 بخش تنظیم شده است:
دوره مقدمات با محتوای ادبیات عربی
دوره سطوح شامل فقه اصول و مقدماتی از فلسفه و تفسیر قرآن
دوره خارج در حد عالی فقه و اصول که شیوه ها و منابع آن در طول تاریخ دچار تحولاتی شده است.

کارکرد اصلی این رسانه آموزش بوده است با هدف فراگیری معارف اسلامی بوده است از این رو ارشاد مخاطبان و زمینه سازی رفتاری بر مبنای باورها و اعتقادات اسلامی از جمله کارکردهای همیشگی این رسانه است. (همان : 107)
دا
یره المعارف تشیع کارکردهای اصلی این نوع از ارتباطات سنتی را چنین بیان می‌کند: حوزه ها و مدارس به تبعیت از مساجد، به منظور پاسخگویی به دو عملکرد عبادی و آموزشی مکمل یکدیگر بودند.اطلاع‌رسانی و آگاه کردن فراگیران و طلاب در زمینه های اجتماعی دینی ، هر چند جزء اهداف اصلی این رسانه به شمار نمی‌آید.(نصر،1359: 549)
اما مدارس دینی همواره محلی برای مبادله تازه ترین اخبار سیاسی، اجتماعی و بویژه دینی جامعه بوده است. ماجرای تحریم تنباکو، قیام مشروطه، مبارزه با کشف حجاب در ایران ، قیام پانزده خرداد و… از جمله نتایج برجسته و تاریخی کارکرد اطلاع رسانی این رسانه سنتی اسلامی است.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   منابع مقاله با موضوع، سانتی، آمبرژه

3-11-2-2 – مجالس روضه خوانی (تکیه، حسینیه)

1-3-11-2-2- تکیه

واژه تکیه از ” اتکا ” و از ریشه ” وکا” به معنی پشت به چیزی گذاشتن، پشت دادن و اعتماد کرن است ولی در معماری این واژه به فضاها و بناهایی گفته می شود که در فضای خود جمعی از افراد را به منظور‌های خاص جای می‌دهند. رسانه تکیه را گاه به نام حسینیه می خوانند به علت شباهت کارکرد تکیه‌ها در اغلب حوزه های فرهنگی ایران به حسینیه نیز مشهورند.( باهنر ،1387: 125)

2-3-11-2-2- حسینیه

به جایگاهی گفته می‌شود که در آن محل روضه خوانی و عزاداری مراسم عاشورای حسینی برپا می‌گردد.(دهخدا،1373: 7970)
عنوان حسینیه از دوران صفویه به بعد در منابع پدید آمده است و در بسیاری از موارد تکیه ها به نام حسینیه نیز خوانده می‌شود.

3-3-11-2-2- عناصر ارتباطی مجالس روضه خوانی

ارتباط گران در این رسانه شامل واعظان، روضه خوانان و مداحان هستند . پیام اصلی این رسانه همان پیام عاشورا است اشکال ارائه پیام در این رسانه متنوع و گوناگون است که از جمله می توان به سخنرانی ، روضه خوانی، عزاداری، نوحه خوانی و شبیه خوانی اشاره داشت . همچنین عناصر بیانی متنوعی در آن بکار برده می‌شود که کلام بیشترین عنصر شناخته شده بویژه در وعظ و سخنرانی است که گاه به صورت منظوم ارائه می‌شود.(باهنر،1387: 133)
به این ترتیب محتوای ساده و زیبا و اشکال گوناگون ارائه پیام و عناصر بیانی بکار رفته در آن سبب نوعی ارتباط دو سویه با مشارکت فعال مخاطبان در اغلب لحظات این نوع ارتباطات دینی شده و جذابیت معنوی ویژه ای به آن بخشیده است تا مخاطبان این رسانه در طول تاریخ روزافزون گردد. به طوری که آن را به مقبول ترین رسانه دینی در ایران پس از خانواده تبدیل ساخته است.

4-3-11-2-2-کارکرد ارتباطی مجالس روضه خوانی

مجالس روضه و مراسم مذهبی همواره زمینه ای برای فراگیری معارف دینی بوده است . نشر فرهنگ اسلامی و آشنایی مخاطبان با پاره‌ای از معارف و علوم اسلامی همواره یکی از مقاصد این گونه مجالس بوده است و به این ترتیب کارکرد آموزشی این دسته از رسانه های دینی را باید به مجموعه کارکردهای آن افزود . مجالس روضه خوانی همچون رسانه ای خبری و اطلاعاتی عمل کرده و رهبران و مبارزان دینی از شرایط مناسب چنین محفلی برای آگاه ساختن مردم از عملکرد اجتماعی و سیاسی دولتها و تعامل دینی آنان بهره بردند.(همان:135)

12-2-2-ابعادی از الگوی ارتباطات سنتی دینی در ایران

رسانه های سنتی درگذشته و حال ایران بسیار متعدد و متکثر بوده اند اما ضعف مطالعات و کمبود‌جدی آمار و اطلاعات مربوط به آنها، تحلیل و بررسی ارتباطی چنین رسانه هایی را مشکل تر نیز ساخته است . در جمع‌بندی کلی ابعادی از الگوی ارتباطی حاکم بر ارتباط سنتی دینی در ایران عبارتند از :
کارکرد اصلی و تاسیس رسانه های سنتی اسلامی( به جز مدارس علوم دینی) کارکرد ارشادی است. مقصود اصلی، ترغیب مردم به سوی ارزش‌های اسلامی و تحول در احساسات آنها به جهت زمینه‌سازی رفتارهای دینی می باشد.(باهنر،1387: 134)
ارتباطات سنتی دینی تابعی از مشخصه‌های فرهنگی کشور به شمار می‌آید و مطالعات حوزه فرهنگ و ارتباطات شناخت الگوهای حاکم بر این نوع ارتباطات را میسر می سازد این مطالعات نشان می‌دهد که رسانه های سنتی در ایران از تماس فرهنگ های اسلامی و ایرانی پدید آمده اند و الگوی حاکم بر ارتباطات سنتی دینی در ایران همواره متاثر از مولفه های فرهنگی ایرانی و اسلامی بوده است . این رسانه ها را می توانیم از مهمترین گروه‌های مرجع مردم مسلمان ایران در طول تاریخ بدانیم.

ارتباط گران اصلی این رسانه‌ها را علمای دین، خطبا و واعظان تشکیل می دهند ارتباط گران اصلی این رسانه ها، نخبگان جامعه اسلامی ایران و مراجع فکری مردم نیز بوده اند .

پیام غالب این رسانه ها معارف اسلامی است که تعیین رتبی میزان هر یک از انواع معارف نیازمند تحلیل محتوای پیام های ارائه شده است. طرح مسائل و رویدادهای روز جامعه، تحلیل و بررسی آنها و ارائه رهنمودها و توصیه های لازم به مخاطبان بخش دیگری از این پیام ها را تشکیل می‌دهد.
شکل ارائه پیام و عناصر بیانی بکار رفته در آن متناسب با رسانه دینی مورد استفاده تفاوت هایی پیدا می‌کند. شاید بتوان گفت که در اغلب ارتباطات این رسانه ها که ارتباط گران آن روحانی بوده اند شکل ارائه پیام نیز سخنرانی به صورتی یکسویه و بدون مشارکت مخاطبان صورت پذیرفته است و تغییر در این نوع ارتباط و استفاده از گونه های مختلف و جذاب ارتباطات دو سویه را کمتر می توان سراغ گرفت . سایر فرآیندهای ارتباطی در این رسانه ها از اشکال و عناصر بیانی متنوعی سود جسته
است و مشارکت مخاطبان در ارتباطات دو سویه و ویژگی مهم آنها به شمار می‌آید.(همان،136)

ویژگی ذاتی ارتباط سنتی یا چهره‌به چهره و تاثیرات مربوط به آن به طور طبیعی و عام در همه این رسانه ها وجود داشته است ارتباطات مستقیم میان ارتباط گران و مخاطبان، روابط چهره به چهره میان مخاطبان و با محیط پیرامون، بازخوردهای فوری و تاثیرات مربوط به بیان احساسات ، شور و جذبه فردی و جمعی و از این روست که خاص ارتباطات انسانی است از توانمندی‌های ارتباطات سنتی به شمار می‌آیند و نیز محدودیت های آن به لحاظ سرعت، گستردگی ، قابلیت دسترسی و کنترل و سازماندهی و … از جمله زیرساخت های این الگوی ارتباطی محسوب می‌شوند.(همان : 138)

رسانه های قدیم
رسانه های جدید
ظرفیت ارتباطی
رودرو
چاپ
پخش
تلفن
شبکه‌های

دسته‌ها: پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید